रविन शर्मा । विशेष महाधिवेशनको बहस उठाउने, पहिलो हस्ताक्षरकर्ता बन्ने र गगन थापालाई सभापतिको कुर्सीसम्म पुर्‍याउने प्रक्रियामा नेतृत्व गरेका गुरुराज घिमिरे नियमित महाधिवेशनबाट महामन्त्री बन्न सकेनन्। उनको पराजयले विद्रोहको औचित्य, नेतृत्वको लाभ–हानि र कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिबारे नयाँ प्रश्न उठाएको छ।

कांग्रेसको राजनीतिमा गुरुराज घिमिरेको पराजय एउटा पदाधिकारी उम्मेदवारको हार मात्र होइन। यो पुसमा भएको विशेष महाधिवेशनबाट सुरु भएको नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रियाभित्रको एउटा विरोधाभास पनि हो।

विशेष महाधिवेशनबाट महामन्त्री बनेका घिमिरेले १५औँ महाधिवेशनमा खुलातर्फ १ हजार ५१३ मत पाए। दुई खुला महामन्त्री पदमा प्रदीप पौडेल ४ हजार १९४ र उदयशमशेर राणा २ हजार ३३० मतसहित निर्वाचित भए। डा। सुनिलकुमार शर्माले २ हजार २५७ मत प्राप्त गरे। यसरी घिमिरे चौथो स्थानमा रहे। उनको पराजयको तथ्यांकले एउटा प्रश्न जन्माएको छ-जसले विद्रोहको ढोका खोले, उनी स्वयं किन त्यसबाट स्थापित हुने नेतृत्वको प्रतिस्पर्धामा पछाडि परे ?

चक्रव्यूहमा पस्न जाने, निस्कन नसक्ने अभिमन्यू

महाभारतका अभिमन्यू चक्रव्यूहमा प्रवेश गर्न जान्दथे, तर त्यसबाट बाहिर निस्कने सम्पूर्ण विधि उनलाई थाहा थिएन। कांग्रेसको पछिल्लो घटनाक्रमलाई यही प्रतीकसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ। विशेष महाधिवेशनको पक्षमा वातावरण बनाउन र पार्टीको नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रियालाई अघि बढाउन घिमिरेको भूमिका थियो। तर त्यसबाट बनेको नयाँ राजनीतिक समीकरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित राख्न उनी सफल भएनन्।

यहाँ ‘अभिमन्यू’ भन्ने उपमा घिमिरेको राजनीतिक क्षमता वा व्यक्तिगत साहसको मूल्यांकनभन्दा पनि विद्रोहको प्रक्रियामा सहभागी नेताले त्यसको परिणाममाथि कति प्रभाव राख्न सके भन्ने प्रश्नसँग जोडिन्छ।

विशेष महाधिवेशनले गगन थापालाई सभापति बनायो। त्यसै प्रक्रियाबाट घिमिरे महामन्त्री बने। तर नियमित महाधिवेशनमा पुग्दा विशेष महाधिवेशनका महामन्त्री र नियमित महाधिवेशनबाट निर्वाचित महामन्त्रीबीचको प्रतिस्पर्धामा घिमिरे पछि परे। विशेष महाधिवेशनबाट महामन्त्री बनेका प्रदीप पौडेल भने नियमित महाधिवेशनबाट पनि निर्वाचित भए। सहमहामन्त्रीबाट महामन्त्रीको प्रतिस्पर्धामा पुगेका उदयशमशेर राणाले समेत सफलता पाए।

विद्रोहको लाभ कसले लियो ?

विशेष महाधिवेशनको राजनीतिक परिणाम हेर्दा गगन थापा सभापति बने। विशेष महाधिवेशनबाट नेतृत्वमा आएका केही पदाधिकारीले नियमित महाधिवेशनमा पनि निरन्तरता पाए। तर घिमिरेको हकमा त्यस्तो भएन।यहीँबाट विद्रोहको लाभ र त्यसको राजनीतिक मूल्य कसले वहन गर्‍यो भन्ने बहस सुरु हुन्छ।

कुनै पनि पार्टीभित्र नेतृत्व परिवर्तनको आन्दोलनमा सबै सहभागीको योगदान समान हुँदैन। कोही बहसको सुरुवात गर्छन्, कोही त्यसलाई संगठनात्मक रूप दिन्छन्, कोही निर्णायक क्षणमा नेतृत्व सम्हाल्छन् र कोही नयाँ समीकरणमा आफ्नो राजनीतिक स्थान बनाउँछन्। तर अन्तिम परिणाममा कसले कति लाभ पाउँछ भन्ने कुरा प्रारम्भिक योगदानले मात्र निर्धारण गर्दैन।

घिमिरेको हकमा पनि यही प्रश्न उठेको छ। विशेष महाधिवेशनको पक्षमा उभिनु उनको राजनीतिक निर्णय थियो। तर त्यस प्रक्रियाबाट बनेको नेतृत्वले उनलाई नियमित महाधिवेशनमा कति राजनीतिक साथ दियो, उनको पक्षमा कस्तो समीकरण बन्यो र महाधिवेशन प्रतिनिधिले उनलाई किन पर्याप्त मत दिएनन् भन्ने विषय अलगअलग विश्लेषणका विषय हुन्।

याे अन्त्य हाेइन शुरूवात हाे : घिमिरे

महामन्त्रीमा पराजित भएपछि घिमिरेले महाधिवेशनबाट निर्वाचित हुनुभएका सम्पूर्ण उपसभापति तथा महामन्त्रीहरूलाई सफल कार्यकालको शुभकामना दिएका छन् । `लोकतन्त्रमा हार–जित स्वाभाविक प्रक्रिया हो। म यस परिणामबाट विचलित नभई नयाँ शिराबाट आफ्नो राजनीतिक यात्रा अघि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। अबको राजनीति फरक सोच, फरक शैली र फरक संस्कारसहित अघि बढ्नेछ-जहाँ निष्ठा, विचार, संवाद, इमानदारी र पार्टी रूपान्तरण प्रमुख आधार हुनेछन्´ उनले भने, `यो अन्त्य होइन, नयाँ सुरुवात हो। तपाईंहरूको विश्वासलाई शिरोपर गर्दै नेपाली कांग्रेसलाई थप गतिशील, लोकतान्त्रिक र जनउत्तरदायी बनाउने अभियानमा निरन्तर क्रियाशील रहनेछु।´